<\/p>\n
\n\tCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130leti\u015fim Ba\u015fkan\u0131 Burhanettin Duran, TRT taraf\u0131ndan bu y\u0131l 10’uncusu “Merkezsiz D\u00fcnya: Kurallar Ge\u00e7ersiz Kald\u0131\u011f\u0131nda Kim Liderlik Eder?” temas\u0131yla \u0130stanbul Kongre Merkezi’nde d\u00fczenlenen TRT World Forum etkinli\u011fine kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\n\t\u0130kinci g\u00fcn etkinlikleri kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen “Algoritmik \u00c7a\u011fda Kontrol Kimde? \u015eirketler, Devletler, Vatanda\u015flar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 oturumda konu\u015fan Duran, “Bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerindeki dijital devrimin \u015fekillendirdi\u011fi algoritmik \u00e7a\u011fda kontrol kimde?” sorusunun oturumda yetkin uzmanlarca ele al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
\n\tDuran, esas\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olunan meselenin bir egemenlik ve adalet meselesi, kimi zaman da do\u011frudan insanl\u0131\u011f\u0131n kendisine ili\u015fkin bir mesele oldu\u011funu belirterek, “Gazetecilikte onlarca y\u0131l boyunca ‘e\u015fik bek\u00e7ileri’ vard\u0131. Edit\u00f6rler, haberlerin do\u011frulu\u011funun teyit edilip edilmedi\u011fine, kamu yarar\u0131na hizmet edip etmedi\u011fine ve haks\u0131z bir zarara yol a\u00e7madan yay\u0131mlan\u0131p yay\u0131mlanamayaca\u011f\u0131na karar verirdi. Burada o ‘manuel’ d\u00f6nemi idealize etmiyorum. Hepimiz biliyoruz ki gazetelerin de sahipleri, ticari \u00e7\u0131karlar\u0131 ve siyasi aidiyetleri vard\u0131r. Ancak her editoryal karar\u0131n arkas\u0131nda ad\u0131 ve kimli\u011fi belli, mesleki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri bulunan ve kararlar\u0131n\u0131n hesab\u0131 sorulabilen bir insan vard\u0131.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
\n\tBug\u00fcn ise bu e\u015fik bek\u00e7isinin yerini giderek algoritmalar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Duran, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
\n\t“Kar\u015f\u0131m\u0131zda hesap sorabilece\u011fimiz bir y\u00fcz, kararlar\u0131ndan sorumlu tutabilece\u011fimiz bir isim bulunmuyor. Bir haber do\u011fru olabilir, titizlikle teyit edilmi\u015f olabilir ve kamuoyu a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yabilir. Ancak bir algoritma nedeniyle o haberi \u00f6\u011frenmesi gereken insanlara hi\u00e7bir zaman ula\u015famayabilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yan\u0131lt\u0131c\u0131 bir iddia ya da k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir payla\u015f\u0131m dakikalar i\u00e7inde k\u0131talar\u0131 a\u015fabilir. Bu durum, temel bir soruyu g\u00fcndeme getiriyor. Hangi haberlerin milyonlarca insana ula\u015faca\u011f\u0131na ve hangilerinin kamuoyunun g\u00f6z\u00fcnden kaybolaca\u011f\u0131na kim karar veriyor? Daha da \u00f6nemlisi, bu kararlar kimin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet ediyor? San\u0131r\u0131m hepimiz cevab\u0131 biliyoruz. Algoritmalar tarafs\u0131z de\u011fildir. Onlar\u0131n arkas\u0131nda ticari, kimi zaman da siyasi \u00e7\u0131karlara hizmet eden insan tercihleri vard\u0131r. Buradaki tehlike \u015fudur: Bir avu\u00e7 \u015firket, insanlar\u0131n neyi g\u00f6rece\u011fini kontrol etti\u011finde, ne d\u00fc\u015f\u00fcneceklerini de \u015fekillendirmeye ba\u015flar.”<\/p>\n
\n\tDuran, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
\n\t“Bu tehlike gazetecilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlama geliyor? Bir gazeteci, tan\u0131klarla g\u00f6r\u00fc\u015fmek, belgeleri incelemek ve bir haberi do\u011frulamak i\u00e7in haftalar harcayabilir. Bir haber kurulu\u015fu edit\u00f6rlere, \u00e7evirmenlere ve hukuk uzmanlar\u0131na \u00fccret \u00f6der. Ancak haber internette yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda, ka\u00e7 ki\u015fiye ula\u015faca\u011f\u0131 gazetecinin kararlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 bir algoritmaya ba\u011fl\u0131 hale gelir. Platform ise bu haberin \u00e7ekti\u011fi ilgiden fayda sa\u011flar. Yapay zeka, ara\u015ft\u0131rma haberini kayna\u011f\u0131na at\u0131fta bulunmadan \u00f6zetleyebilir. Okurlar bilgiye ula\u015f\u0131rken o bilgiyi \u00fcreten haber kurulu\u015fu mali a\u00e7\u0131dan ayakta kalma m\u00fccadelesi verir. Art\u0131k habere tek bir tu\u015fla ula\u015fabiliyoruz. Peki, \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesinden haber aktaran muhabirin eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim \u00f6deyecek? Kamera arkas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan edit\u00f6r\u00fcn eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim verecek? Gazetecilik yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmakla ayakta kalamaz. Gazetecili\u011fin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa, mali deste\u011fe ve g\u00fc\u00e7l\u00fc meslek eti\u011fine ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce gazetecilik faaliyetleri sonucunda \u00fcretilen haberlerin, o haberlere ihtiya\u00e7 duyan insanlara ula\u015fabilmesi gerekir.”<\/p>\n
\n\tAlgoritmalar\u0131n gazetecili\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dikkati \u00e7eken Duran, “Ancak etkileri bunun \u00e7ok \u00f6tesine uzan\u0131yor. Algoritmik \u00e7a\u011fda beni derinden endi\u015felendiren bir ba\u015fka mesele daha var; ortak haf\u0131zam\u0131z\u0131n gelece\u011fi. Her milletin kendine \u00f6zg\u00fc bir tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, dili ve de\u011ferleri vard\u0131r. Ancak bug\u00fcn gen\u00e7 nesiller, tarihlerini ve k\u00fclt\u00fcrel miraslar\u0131n\u0131 giderek daha fazla dijital platformlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ke\u015ffediyor. Bir gencin \u00fclkesinin tarihini internette ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Milyonlarca insan d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in bu sistemlere y\u00f6nelirken, \u015fu soruyu sormam\u0131z gerekiyor; gelecek nesillerin kendi ge\u00e7mi\u015fleri hakk\u0131nda ne bilece\u011fine kim karar verecek? Bu nedenle algoritmik \u00e7a\u011f\u0131n k\u00fclt\u00fcrel kimlik, milli haf\u0131za ve medeniyet miras\u0131m\u0131z\u0131n korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemli sorular\u0131 g\u00fcndeme getirdi\u011fine inan\u0131yorum.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
\n\tDuran, algoritmalar\u0131n bilgiden daha fazlas\u0131n\u0131 \u015fekillendirdi\u011fini ifade ederek, “\u015eimdi de okudu\u011fumuz ve izledi\u011fimiz i\u00e7eriklerin, ticari \u00e7\u0131karlar ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za ili\u015fkin tahminler do\u011frultusunda se\u00e7ildi\u011finde neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Biz hala kendi kanaatlerimizi \u00f6zg\u00fcrce mi olu\u015fturuyoruz? Yoksa kanaatlerimiz bizim ad\u0131m\u0131za m\u0131 \u015fekillendiriliyor? Baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, g\u00fc\u00e7l\u00fc teknoloji \u015firketlerine y\u00f6nelik giderek artan bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 tekno-feodalizm kavram\u0131yla a\u00e7\u0131kl\u0131yor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\n\tBu kavram\u0131n ilk bak\u0131\u015fta karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnebildi\u011fini aktaran Duran, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
\n\t“Ancak tarif etti\u011fi ger\u00e7eklik olduk\u00e7a basittir. Bir avu\u00e7 \u015firket, milyarlarca insan\u0131n ileti\u015fim kurdu\u011fu, bilgiye eri\u015fti\u011fi ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini ifade etti\u011fi dijital alanlar\u0131 kontrol ediyor. Kurallar\u0131 onlar belirliyor, bunlar\u0131 kendi takdirlerine g\u00f6re de\u011fi\u015ftiriyor ve b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131 etkileyen kararlar al\u0131yorlar. Buna kar\u015f\u0131n, bu kararlardan etkilenen insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu zaman yeterince s\u00f6z hakk\u0131 yoktur ve kararlara itiraz etme imkanlar\u0131 da olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu noktada yeniden temel sorumuza d\u00f6n\u00fcyoruz; algoritmik \u00e7a\u011fda kontrol kimde? Teknoloji \u015firketleri, kontrol\u00fcn kullan\u0131c\u0131larda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne izleyeceklerine, ne okuyacaklar\u0131na ve ne payla\u015facaklar\u0131na kullan\u0131c\u0131lar karar veriyor. Peki, ekranlar\u0131m\u0131zda neyin kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na algoritmalar \u00f6nceden karar vermi\u015fse bu tercih ne kadar \u00f6zg\u00fcr olabilir?”<\/p>\n
\n\tDuran, di\u011fer taraftan devletlerin kanunlar \u00e7\u0131karma ve d\u00fczenlemeler yapma yetkisine sahip oldu\u011funu belirterek, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
\n\t“Ancak teknoloji devleri s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015f\u0131yor, devasa miktarda veriyi kontrol ediyor ve pek \u00e7ok \u00fclkeninkini a\u015fan kaynaklara h\u00fckmediyor. Bu soruya ne \u015firketler ne de devletler tek ba\u015f\u0131na cevap verebilir. Dijital d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fini hi\u00e7bir zaman yaln\u0131zca birka\u00e7 g\u00fc\u00e7l\u00fc akt\u00f6r\u00fcn eline b\u0131rakamayaca\u011f\u0131m\u0131za y\u00fcrekten inan\u0131yorum. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu mesele ayn\u0131 zamanda bir dijital egemenlik meselesidir. Bir millet, verilerini koruyabilecek, k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fini muhafaza edebilecek ve kendi hikayesini d\u00fcnyaya anlatabilecek kapasiteye sahip olmal\u0131d\u0131r. Biz teknolojik ilerlemeyi destekliyoruz. Yapay zekan\u0131n ve dijital yeniliklerin sundu\u011fu ola\u011fan\u00fcst\u00fc f\u0131rsatlar\u0131n fark\u0131nday\u0131z. Ancak teknolojik ilerleme insanlara ve toplumlara hizmet etmelidir. Onlar\u0131n haklar\u0131na, de\u011ferlerine ve ba\u011f\u0131ms\u0131z tercihlerde bulunma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 g\u00f6stermelidir. Peki, teknolojinin insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetinde kalmas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flayabiliriz?”<\/p>\n
\n\tDuran, bu noktada \u00fc\u00e7 temel ilkenin yol g\u00f6sterici oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydederek, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
\n\t“\u0130lk ilke, hesap verebilirliktir. Teknoloji \u015firketleri, kararlar\u0131ndan sorumlu tutulmadan kamusal hayat \u00fczerinde b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfuz sahibi olamaz. Algoritmalar\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fi konusunda daha fazla \u015feffafl\u0131\u011fa ihtiyac\u0131m\u0131z var. \u0130nsanlar, i\u00e7eriklerinin neden k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131n\u0131, belirli bilgilerin neden di\u011ferlerinden daha fazla ilgi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve haks\u0131z oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131 kararlara nas\u0131l itiraz edebileceklerini anlayabilmelidir. \u0130kinci ilke, algoritmik da\u011f\u0131t\u0131mda adalettir. Baz\u0131 seslerin milyonlarca insana ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise neredeyse hi\u00e7 duyulmad\u0131\u011f\u0131 bir dijital d\u00fcnyay\u0131 kabul edemeyiz. Bilgiye eri\u015fim, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve adil muamele ilkeleri, milliyet, dil veya ikamet edilen yerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak herkes i\u00e7in e\u015fit bi\u00e7imde ge\u00e7erli olmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
\n\t\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ilkenin \u00e7o\u011fulculuk oldu\u011funu vurgulayan Duran, “Dijital d\u00fcnya, d\u00fcnyan\u0131n kendi \u00e7e\u015fitlili\u011fini yans\u0131tmal\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir \u00fclke, k\u00fclt\u00fcr veya \u015firket bu alanda tek ba\u015f\u0131na hakimiyet kurmamal\u0131d\u0131r. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z, ‘D\u00fcnya be\u015ften b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.’ diyerek bu hakikati uluslararas\u0131 topluma defalarca hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 ilkenin dijital d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131m\u0131za da y\u00f6n vermesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum. Dijital d\u00fcnya da bir avu\u00e7 teknoloji \u015firketinden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Dijital d\u00fcnya, farkl\u0131 milletlerden, k\u00fclt\u00fcrlerden ve dillerden insanlara aittir. Onlar\u0131n sesleri, tecr\u00fcbeleri ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 da k\u00fcresel bilgi ortam\u0131nda kendilerine yer bulmal\u0131d\u0131r.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\n\tCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130leti\u015fim Ba\u015fkan\u0131 Duran, T\u00fcrkiye’nin daha adil ve daha kapsay\u0131c\u0131 bir dijital d\u00fczenin in\u015fas\u0131na katk\u0131da bulunmakta kararl\u0131 oldu\u011funu vurgulayarak, \u015funlar\u0131 dile getirdi:<\/p>\n
\n\t“Bu kararl\u0131l\u0131k, kamu yay\u0131nc\u0131m\u0131z TRT ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yans\u0131maktad\u0131r. TRT ve Anadolu Ajans\u0131, farkl\u0131 dillerde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri yay\u0131nlarla d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki izleyici ve okuyuculara hakikati ula\u015ft\u0131rmaya devam ediyor. Dezenformasyonla m\u00fccadele etmek ve insanlar\u0131n g\u00fcvenilir bilgiye eri\u015fmesini sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zveriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Her \u015feyden \u00f6nemlisi, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc seslerini duyuramayacak insanlar\u0131n sesi oluyor, onlar\u0131n hikayelerini d\u00fcnyaya ula\u015ft\u0131r\u0131yorlar. \u00dcstelik bu g\u00f6revi yerine getirirken zaman zaman \u00e7ok a\u011f\u0131r insani bedeller de \u00f6d\u00fcyorlar. Anadolu Ajans\u0131n\u0131n serbest kameraman\u0131 Muntas\u0131r es-Savvaf, Gazze’de \u0130srail’in d\u00fczenledi\u011fi hava sald\u0131r\u0131s\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetti. TRT Arabi kameraman\u0131 Sami \u015eehade ise Gazze’de haber takibi s\u0131ras\u0131nda a\u011f\u0131r yaraland\u0131 ve sa\u011f baca\u011f\u0131n\u0131 kaybetti.”<\/p>\n
\n\tBu gazetecilerin d\u00fcnyaya ya\u015fananlar\u0131 g\u00f6sterebilmek i\u00e7in hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye att\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Duran, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130leti\u015fim Ba\u015fkan\u0131 Burhanettin Duran, TRT taraf\u0131ndan bu y\u0131l 10’uncusu “Merkezsiz D\u00fcnya: Kurallar Ge\u00e7ersiz Kald\u0131\u011f\u0131nda Kim Liderlik Eder?” temas\u0131yla \u0130stanbul Kongre Merkezi’nde d\u00fczenlenen TRT World Forum etkinli\u011fine kat\u0131ld\u0131.
\u0130kinci g\u00fcn etkinlikleri kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen “Algoritmik \u00c7a\u011fda Kontrol Kimde? \u015eirketler, Devletler, Vatanda\u015flar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 oturumda konu\u015fan Duran, “Bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerindeki dijital devrimin \u015fekillendirdi\u011fi algoritmik \u00e7a\u011fda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":75282,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,5],"tags":[],"class_list":["post-75281","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-gundem"],"yoast_head":"\n
\n\t“Ancak hakikat belgelenmi\u015f olsa bile d\u00fcnyan\u0131n onu g\u00f6rece\u011finin hi\u00e7bir garantisi yok. B\u00fcy\u00fck dijital platformlarda Gazze’den gelen haberler ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kald\u0131r\u0131ld\u0131, eri\u015fimleri k\u0131s\u0131tland\u0131 ya da hassas veya \u015fiddet i\u00e7eren i\u00e7erik olarak etiketlendi. Ba\u011f\u0131ms\u0131z insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131 dahi otomatik sistemlerin me\u015fru habercili\u011fi nas\u0131l k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Filistinlilerin sesini nas\u0131l susturdu\u011funu belgeledi. Bu durum bizi algoritmik \u00e7a\u011fda dezenformasyonun en kayg\u0131 verici boyutlar\u0131ndan biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor. Dezenformasyon denildi\u011finde genellikle akl\u0131m\u0131za yalan haberlerin yay\u0131lmas\u0131 geliyor. Peki, hakikatin kendisi g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ne olur? Gazeteciler kan\u0131t toplamak i\u00e7in hayatlar\u0131n\u0131 riske atarken, algoritmalar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kamuoyuna ula\u015fmas\u0131n\u0131 engellerse ne olur? Hakikat g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, dezenformasyon daha da g\u00fc\u00e7lenir.”<\/em><\/p>\n
\n\tDuran, algoritmik \u00e7a\u011fda kontrol\u00fcn kimde oldu\u011fu sorusu kadar kontrol\u00fcn kimde olmas\u0131 gerekti\u011fi sorusunun da \u00f6nemli oldu\u011funu ifade ederek, “Benim cevab\u0131m \u015fudur: Kontrol muhakeme edebilen, hakikati savunabilen ve tercihlerinin sorumlulu\u011funu \u00fcstlenebilen insanlar\u0131n ellerinde kalmal\u0131d\u0131r. Y\u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc algoritmalara teslim etmek yerine algoritmalara insani ve etik bir istikamet kazand\u0131rmal\u0131y\u0131z. Bu oturumun daha adil bir d\u00fczene giden yolda ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir ad\u0131m olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"