NASA’ın ay planlarına ağır darbe: New Glenn roketinin patlaması neyi etkiledi?

Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde gerçekleştirilen rutin motor testi esnasında meydana gelen patlama, gökyüzünü adeta bir alev topuna çevirdi. Şans eseri olayda yaralanan olmazken, Kompleks 36 (LC-36) fırlatma alanında çok ciddi hasar meydana geldi.

Patlamanın şiddetiyle rampa üzerindeki yıldırımdan korunma kulelerinden biri devrildi. Dünyada 98 metre uzunluğundaki New Glenn roketini fırlatabilecek tek tesisin burası olması, rampa tamamen onarılıp yeniden sertifikalandırılana kadar Blue Origin’in en büyük roketini uçuramayacağı anlamına geliyor. Uzmanlar, bu sürecin haftalar değil aylar süreceğini tahmin ediyor.

Ay takvimi ertelenmek zorunda kalabilir

Bu büyük operasyonel kayıp, NASA’nın Ay’ın güney kutbuna “kalıcı olarak yerleşme” planlarını açıklamasından sadece birkaç gün sonra geldi. 2026 sonbaharında yapılması planlanan ve “Moon Base 1” projesinin ilk adımını oluşturacak bilimsel misyonun, bu patlayan roket modeliyle (New Glenn) fırlatılması gerekiyordu.

Ayrıca NASA’nın, astronotlar gitmeden önce bölgeye teslim edilmesi için Blue Origin ile imzaladığı 468 milyon dolarlık Ay aracı (rover) sözleşmesi de doğrudan bu rokete bağlı durumda. Yaşanan kaza, 2028 yılı için hedeflenen insanlı Ay inişi takviminin ciddi şekilde ertelenmesi riskini doğurdu.

Patlama, Jeff Bezos’un bir diğer büyük yatırımı olan ve Elon Musk’ın Starlink ağına rakip olarak geliştirilen Amazon Leo (eski adıyla Project Kuiper) geniş bant internet uyduları için de büyük bir finansal kriz yarattı. Roketin, haziran başında bu ağa ait 48 uyduyu yörüngeye fırlatması planlanıyordu.

Lisans kuralları gereği Temmuz 2026’ya kadar binlerce uydusunu yörüngeye yerleştirmek zorunda olan Amazon, şimdiden takvimin çok gerisinde kalmış durumda. New Glenn’in aylarca hangara çekilecek olması nedeniyle Jeff Bezos, uydularını fırlatabilmek için en büyük rakibi olan Elon Musk’ın şirketi SpaceX’e daha da bağımlı hale gelecek.

Çin ile rekabette NASA’nın alanı daralıyor

NASA’nın gelecek yıl gerçekleştirmeyi planladığı “Artemis III” insanlı Ay misyonu testlerinde, Blue Origin şimdiye kadar rakibi SpaceX’e kıyasla daha hazır bir konumda görülüyordu. Ancak bu patlama dengeleri tamamen değiştirdi.

ABD tarafı fırlatma rampasını yeniden inşa etmek ve roket sistemlerini doğrulamak için zaman kaybederken, en geç 2030 yılına kadar astronotlarını Ay’a indirmeyi hedefleyen Çin, uzay yarışında büyük bir avantaj elde etmiş oldu.

NASA yetkilileri uzay uçuşlarının acımasız olduğunu ve ağır yük roketleri geliştirmenin zorluğunu kabul etse de, Ay programının gelecekteki fırlatma sıklığı artık ciddi biçimde sorgulanıyor.