Bir şehirde yeni bir yol yapılmadan, bir bina yükselmeden ya da kentsel dönüşüm projesi hayata geçirilmeden önce olası sonuçları görmek mümkün mü? Depremde hasar gören bir köprünün ulaşımı nasıl etkileyeceği veya muhtemel selin hangi güzergahlardan ilerleyebileceği önceden hesaplanabilir mi? Şehirlerin üç boyutlu dijital ikizleri, bu sorulara yanıt arayan teknolojiler arasında yer alıyor.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, İstanbul’daki 3 Boyutlu Taşınmaz Yönetim Bilgi Sistemi çalışmalarının Haziran 2026 itibarıyla tamamlandığını ve sistemin yakın zamanda kullanıma açılmasının planlandığını duyurdu. Projenin Türkiye geneline yaygınlaştırılması için de çalışmalar sürüyor.

Peki, şehirlerin dijital ikizleri nasıl oluşturuluyor? Sistem hangi alanlarda kullanılacak? Merak edilenlere Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Fakültesi’nden Prof. Dr. Zeynep Işık’la yanıt aradık.

Yalnızca 3 boyutlu görüntü demek değil

Dijital ikiz, gerçek dünyadaki bir sistemin, yapının veya şehrin dijital ortamdaki karşılığını oluşturuyor. Ancak bu teknoloji, yalnızca binaların ve yolların 3 boyutlu olarak görüntülendiği bir modelden ibaret değil. Şehrin nasıl geliştiğine ve farklı koşullara nasıl tepki verebileceğine ilişkin verileri de bir araya getiriyor. Prof. Dr. Zeynep Işık, dijital ikizin nasıl oluşturulduğunu şöyle açıklıyor:

“Hava ve uydu görüntüleri, dronlar, lazer tarama sistemi dediğimiz lidarlar ve coğrafi bilgi sistemleriyle dijital ikizi oluşturuyoruz. Bu sayede statik veri dediğimiz topografyayı, arazi verisini, yapı stokunu, dijital sistemlerin içerisine öncelikle entegre ediyoruz. Bunun ardından daha akışkan ve güncel verileri de sensörler aracılığıyla alarak -ki bunlar trafik, ulaşım, enerji veya su akışıyla ilgili veriler olabilir- sistemin içerisine entegre ediyoruz. Bu sayede yaşayan bir model ortaya çıkmış oluyor.”

Her alanda hayatımıza giren yapay zeka bu alanda da kullanılıyor. Gerek görüntü işlemeyle gereksek yapı çizim modelleriyle yapay zeka entegre edilerek son derece kolay bir şekilde şehirlerin dijital ikizleri ortaya çıkarılabiliyor.

Yeni yol ve binalar dijital ortamda test edilecek

Dijital ikizlerin şehir planlamasında çok önemli bir rolü var. En önemli kullanım alanlarından biri, kuşkusuz projeler hayata geçirilmeden önce farklı senaryolarla değerlendirilebilmesi. Prof. Dr. Işık, bunun şehir planlamasına nasıl katkı sağlayacağını bir örnekle açıklıyor:

“Kentsel dönüşüm projesini bir dijital ikiz üstünden bir şehre uyguladığımızda ortaya çıkabilecek olan sonuçları çok daha önceden görebilme şansı elde etmiş oluyoruz. Yani önce denemiş, sonra uygulamış oluyoruz. Diğer taraftan yine burada yapay zekanın etkisinden söz etmek gerekir. Önceleri bu tip kararları şehirler üstünde uygulamaya başladığımızda çok az sayıda alternatif üstünden ilerleyebiliyorduk. Artık üretken yapay zeka sayesinde çok sayıda alternatif üstünden farklı senaryolar oluşturarak bu tip proje kararlarının şehirler üstündeki sonuçlarının neler olabileceğini kolaylıkla görebilmiş oluyoruz.”

Dijital ikiz sisteminin aslında bir uçuş simülatörüne benzediğine dikkat çeken Prof. Dr. Işık, “Milyonların yaşadığı şehirlerde dijital ikiz modelleri üstünden proje kararlarının sonuçlarının neler olabileceğini, hangi ulaşım kanallarının nasıl etkileneceğini, herhangi bir afet durumunda ne gibi kararlarla karşı karşıya kalacağımızı anlayabiliyoruz” diyor.

Deprem ve sel senaryoları test edilebilecek

Dijital ikizlerin bir diğer önemli kullanım alanı ise afet yönetimi… Deprem, sel ya da yangın gibi felaketlerde dijital ikiz sisteminin çok önemli etkileri olacak. Prof. Dr. Işık, bunu deprem örneğinden yola çıkarak özetliyor:

“Yapı stokunu, zemin özelliklerini, ulaşım kanallarını, altyapıyı aynı dijital ikiz modeli üzerinde entegre edebiliriz. Herhangi bir afet anında veyahut öncesinde gerçekleşebilecek bir hasarda -diyelim ki bir köprü ya da bir viyadükte- hangi alternatif ulaşım kanalları kullanılabilir, acil toplanma noktalarına nasıl gidilebilir gibi senaryolar dijital ikiz modelleri üzerinde denenebilir.”

Yapay zeka afet sonrası müdahaleyi hızlandırabilir

Dijital ikizlerin yapay zeka ile birlikte kullanılması, özellikle büyük miktarda verinin değerlendirilmesi ve farklı senaryoların oluşturulması açısından önem taşıyor. Prof. Dr. Işık, bu noktada özellikle afet sonrası alınması gereken kararlarda önemli faydalar görüleceğinin altını çiziyor:

“Bununla ilgili çok sayıda çalışmamız var. Örneğin uydu ve hava görüntülerini yapay zeka modelleriyle entegre ederek herhangi bir afet anında öncesi-sonrası görüntülere bakarak, nereye daha öncelikle müdahale edilmesi gerektiğini tespit ediyoruz. Afet sonrası farklı ulaşım güzergahlarının ortaya çıkartılması, acil toplanma alanlarına ulaşım ve bu konuda insanların bilgilendirilmesi noktasında çok önemli katkıları da var. Diğer taraftan anlık müdahaleler ve erken uyarı sistemleri yine bunun içerisinde değerlendirilebilir. Yapay zeka ajanlarının bu noktada gelecekte belki daha çok kullanılacağı düşüncesindeyim.”

Yapay zekanın daha fazla kullanılmasıyla şehirlerin ulaşım, enerji veya su altyapısındaki değişiklikler kolaylıkla takip edilip, kriz anlarında erken uyarı sistemlerini devreye sokmak daha da kolaylaşacak.

Dijitalleşme mevzuata da girdi

Türkiye’de dijital ikiz ve akıllı şehir uygulamalarına yönelik çalışmalar yalnızca akademik araştırmalarla sınırlı kalmıyor. “Artık bu konu ülkemizde ulusal stratejilere, standartlara ve mevzuatlara girmiş durumda. Bu konuda yakın zamanda planlanmış ve şu anda yürürlüğe girmiş 2030 Akıllı Şehirler Eylem ve Strateji Planı var” diyen Prof. Dr. Işık şöyle devam ediyor:

“Artık kamu, bize projenin veyahut bir şehrin, bir yapının çizimini değil, dijital verisini getirin diyor. Bu çok önemli bir yaklaşım. Çünkü Türkiye’de bununla ilgili altyapı oluşturulmaya başlandı. Bunun da önemli bir kaynağını yapılar oluşturduğu için bu gibi dijital verilerin yapılardan bakanlıklar aracılığıyla alınacak olması çok önemli. Dijitalleştiğimiz bu çağda bir model oluşturma, artık yapay zekanın da entegrasyonuyla zor bir şey değil.”

Bu noktada asıl önemli olanın modellerdeki verileri doğru değerlendirmek olduğunu vurguluyor Prof. Dr. Işık. Sözlerini “Aslında geldiğimiz nokta dijital ikiz modellerinde, bir modeli göründüğü haliyle ele almaktan çok onu okumaya, modelle konuşmaya, şehirlerimizi daha iyi hale nasıl getireceğimize bakmaya doğru gidiyor” diyerek tamamlıyor. 

Yeniyol mevkisinde R.A.’nın kullandığı otomobil, önce refüje ardından da market önündeki kaldırıma çıkarak yayalara çarptı.

Kazada kaldırımda yürüyen A.Ş., E.Y. ve S.A. yaralanırken market çalışanı son anda aracın altında kalmaktan kurtuldu.

İhbar üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından yaralılar hastanede tedavi altına alındı.

Otomobil sürücüsü R.A. polis ekipleri tarafından gözaltına alındı.

Kaza anı ise bir iş yerinin güvenlik kamerasına yansıdı.

Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) Ankara’daki 13’üncü Zirvesi dolayısıyla gözler, Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan gibi üye ülkelerin uzay alanındaki ortak çalışmalarına çevrildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğindeki zirvede, siyasi ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra dijital dönüşüm, teknoloji ve uzay alanındaki iş birlikleri de değerlendiriliyor.

Bu çerçevede, Türk devletlerinin birlikte geliştirdiği “12U TDT-SAT Küp Uydusu” ile uzay sanayisindeki ortaklıkların ilerletilmesine yönelik çalışmalar da gündeme geldi.

Üye ülkelerin teknik bilgi birikimini buluşturan proje, yer gözlemi yapılmasını, yeni teknolojilerin yörüngede denenmesini ve sonraki ortak uzay görevleri için deneyim kazanılmasını amaçlıyor.

Uzay işbirliği Antalya’da imzalanan sözleşmeyle genişliyor

Ekim ayında Antalya’da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) kapsamında, Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan’ın öncülüğünde üye ülkelerin uzay sanayisi alanındaki işbirliği kapasitesini geliştirmeye yönelik çerçeve sözleşme imzalandı.

Uydu geliştirme, uzay teknolojileri, bilimsel araştırma ve sanayi alanlarındaki ortaklıkları güçlendirmeyi amaçlayan sözleşme, ortak küp uydu projesinde edinilen deneyimin daha kapsamlı girişimlere taşınmasına zemin hazırlayacak.

Üye ülkelerin uzay alanındaki işbirliği başlıkları arasında, uydu verilerinin paylaşılması, su yönetimi, tarım, çevrenin korunması, iklimin izlenmesi ve afet risklerinin takibi de bulunuyor.

Ortak uydunun geliştirme çalışmaları Kazakistan’da yürütülüyor

Küp uydu, Kazakistan’ın başkenti Astana’da bulunan Ghalam şirketi tarafından TDT üyesi ülkelerle birlikte geliştiriliyor.

Yaklaşık 16 kilogram ağırlığındaki uydu, 12U XL nano uydu platformuna dayanıyor.

Uydu, kameranın yanında veri işleme, yönelim ve kontrol, haberleşme, güç ve itki sistemleri gibi temel bileşenlerden oluşuyor. Üzerindeki optik sistem, Dünya’nın görüntülerini alarak bölgesel gözlem yapılmasını sağlayacak. Ayrıca sistem, uyduyla iletişim ve yüksek hızlı veri aktarımı için ayrı kanallar kullanarak güvenilir ve hızlı veri iletimi sunacak.

Uydunun, Dünya’dan yaklaşık 550 kilometre yükseklikte Güneş eşzamanlı yörüngede çalışması ve yaklaşık 2 yıl görev yapması planlanıyor.

Üzerindeki optik sistemle yeryüzünün görüntülerini alacak uydunun yer istasyonu da Astana’da bulunacak. Böylece Kazakistan, geliştirme çalışmalarının yanı sıra projenin yer altyapısına da ev sahipliği yapacak.

Küp uydu, özellikle TDT bölgesi için yer gözlem verileri sağlamayı ve gelecekteki projeler için teknik deneyim oluşturmayı amaçlıyor.

Projeye ilişkin teknik planda, önemli testlerin bu yıl içinde tamamlanması ve uydunun 2027 yılının ikinci yarısında fırlatılması hedefleniyor. Uydunun Kazakistan’daki Baykonur Uzay Üssü’nden uzaya gönderilmesi öngörülüyor.

Küçük boyutuna rağmen kapsamlı bir uzay projesi olan TDT-SAT, yer gözlemi yapacak ve yeni teknolojilerin uzayda test edilmesine imkan sağlayacak. Uydu, üye ülkeler arasında ortak teknoloji geliştirme ve işbirliğini destekleyen önemli bir adım olarak görülüyor.

TDT Uzay Ajansları Başkanları toplantısı Kazakistan’da

Uyduya ilişkin teknik çalışmalar, 8 Eylül’de Astana’da düzenlenen toplantıda ele alındı. Üye ülkelerin uzay ajanslarının temsilcileri, itki sisteminin geliştirilmesi, uydu bileşenlerinin entegrasyonu ve fırlatmaya kadar tamamlanacak aşamaları değerlendirdi.

Toplantıda frekans koordinasyonu, yetkilendirme işlemleri ve fırlatma maliyetlerinin ülkeler arasında paylaşılması konuları da görüşüldü.

TDT Uzay Ajansları Başkanları 6. Toplantısı’nın da 2027’de Kazakistan’da yapılması planlanıyor.

Özbekistan ortak projeye destek veriyor

Özbekistan’ın başkenti Taşkent de 30 Mart’ta TDT Uzay Ajansları ve İlgili Makamları 5. Toplantısı’na ev sahipliği yapmıştı. Özbek Uzay Ajansı Direktörü Şukrat Kadirov, burada ülkesinin ortak küp uydu girişimini desteklediğini ve uzay sanayisinde işbirliğinin uzun vadeli ortaklıklar açısından önem taşıdığını bildirmişti.

Türk devletlerinin ortak küp uydu projesinin, uzay teknolojilerini ortaklaşa geliştirmek için kendi güçlü yönlerini nasıl birleştirebileceğine dair pratik bir örnek olduğunu belirten Kadirov, “TDT ortak küp uydusuna ek olarak, ortaklarımızla birlikte uydu veri paylaşımı, kapasite geliştirme, teknoloji alışverişi ve endüstriyel işbirliği için daha geniş bir çerçeve üzerinde çalışıyoruz.” ifadesini kullanmıştı.

Özbekistan’ın uzay alanındaki önemli bir gündemi de 2028’de Semerkant’ta düzenlenecek 79. Uluslararası Uzay Kongresi olacak. Kongrenin ev sahipliğine ilişkin protokol, 5 Ekim’de Antalya’da imzalanmıştı.

Hedef Türk devletlerine ait ortak bir uzay istasyonu modülü geliştirmek

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç da Antalya’daki kongrede, Türk devletleriyle gerçekleştirmek istedikleri daha büyük hayalleri olduğunu belirterek, “Geleceğe dair hayalimiz yeni uzay girişimleri doğrultusunda Türk devletlerine ait ortak bir uzay istasyonu modülü geliştirmek.” değerlendirmesinde bulunmuştu.