Endonezya’daki orman yangınlarının dumanı komşu ülkelerde siyasi krize yol açtı

Endonezya’da Kalimantan, Papua ve Sumatra bölgelerinde çıkan orman yangınlarının yol açtığı yoğun duman, rüzgarın etkisiyle komşu ülkeler Singapur ve Malezya’ya yayıldı.

Güneydoğu Asya’da haftalardır etkisini sürdüren zehirli duman, bölgede yaşayanlarda solunum yolu rahatsızlıkları ve baş ağrılarına neden oldu. Hava kirliliği, halk sağlığının yanı sıra ülkeler arasındaki diplomatik ilişkileri de zorlamaya başladı.

Her yıl tekrarlanan orman yangınları, büyük ölçüde palmiye yağı gibi tarımsal ürünlerin yetiştirilmesi amacıyla gerçekleştirilen geniş çaplı arazi temizliğiyle ilişkilendiriliyor. Bu yıl ise güçlü El Niño hava olayının ormanlarda ve turbalıklarda kuraklığı artırması, yangınların kontrol altına alınmasını zorlaştırdı.

Önceki yıllarda Singapur ve Malezya’da birkaç gün süren hava kirliliği, bu kez haftalarca devam etti.

Malezya’da Endonezya ürünlerine boykot çağrısı

Malezya’da hava kirliliğine tepki gösteren bazı vatandaşlar, Endonezya ürünlerini boykot etmeye başladı. Milletvekili Syed Saddiq de yangınlarla bağlantılı şirketlere yaptırım uygulanmasını istedi.

Ülkede hava kirliliğinin sağlıksız seviyelere ulaşması üzerine bazı bölgelerde okullar da kapatıldı.

Singapur’da ise hükümetin yangınlara karşı yeterince önlem almadığı yönünde eleştiriler yükseldi. Yetkililer, ada genelinde yüzlerce temiz hava sığınağı oluştururken çocuklara, yaşlılara ve risk grubundaki kişilere maske dağıttı.

Singapur yönetimi ayrıca mevcut hava kirliliği yasalarını güçlendirmeyi değerlendiriyor. Endonezya’daki yangınlarla bağlantılı olabileceği değerlendirilen Singapur merkezli 10 şirket hakkında da soruşturma yürütülüyor.

Singapur ile gerilim

Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, geçen hafta Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile Cakarta’da bir araya geldi. Görüşmede hava kirliliğiyle mücadele için ortak çalışma grubu kurulması kararlaştırıldı.

Ancak Endonezyalı bir yetkilinin yangınların insan kontrolünün dışında olduğunu savunması ve komşu ülkelerin oksijen ihtiyacının da Endonezya ormanlarından karşılandığını söylemesi tepkilere yol açtı.

Singapur Kıdemli Bakanı K. Shanmugam, açıklamayı eleştirerek hava kirliliğinin iki ülkenin vatandaşlarının sağlığını ciddi biçimde etkilediğini vurguladı.

Gerilimin ardından Endonezya, iç enerji ihtiyacını gerekçe göstererek Singapur’a doğal gaz ihracatını azaltacağını duyurdu. Kararın, Singapur’un toplam günlük gaz talebinin yüzde 2’sinden azını etkilediği belirtildi.

Bölgesel anlaşma eleştirilerin hedefinde

Malezya ise diplomatik ilişkilerin zarar görmemesi için Endonezya’ya karşı daha temkinli bir tutum izliyor. Malezya Dışişleri Bakanı Mohamad Hasan, resmi protesto veya hukuki adım atmanın iki ülke arasındaki ilişkileri kopma noktasına getirebileceğini söyledi.

İki ülkenin yangınları önleme çalışmalarını güçlendirecek bir mutabakat üzerinde çalışması bekleniyor.

Bölgede 2003 yılında yürürlüğe giren Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması da yeniden gündeme geldi. Ancak anlaşmanın, yangınlardan sorumlu şirketlere yaptırım uygulama veya hükümetleri harekete geçmeye zorlama yetkisinin bulunmaması nedeniyle etkisiz kaldığı değerlendiriliyor.

ASEAN ülkeleri 2016’da bölgedeki duman kirliliğini 2020’ye kadar sona erdirme hedefi koymuş, bu hedefin gerçekleştirilememesi üzerine tarihi 2030’a ertelemişti.

Uzmanlar, palmiye yağı üretimi ve arazi açma faaliyetleri devam ettiği sürece orman yangınlarının ve sınır aşan hava kirliliğinin tekrarlanabileceği uyarısında bulunuyor.